CO2-footprint berekenen voor het mkb: scope 1, 2 en 3 stap voor stap

Wat is een CO2-footprint?

Een CO2-footprint is de totale uitstoot van broeikasgassen die door jouw organisatie in een bepaalde periode ontstaat, meestal een kalenderjaar. Je drukt die uit in CO2-equivalenten (CO2e), zodat ook gassen als methaan en koudemiddelen meetellen op basis van hun werking op het klimaat.

De meest gebruikte werkwijze komt uit het GHG Protocol, de internationale standaard voor het meten van broeikasgassen. Daarin bepaal je eerst de grenzen van je organisatie en verdeel je de uitstoot daarna in drie scopes. Voor veel mkb'ers is dat de basis voor offertes, aanbestedingen, bankvragen en een duurzaamheidsverslag.

Scope 1, 2 en 3 in gewone woorden

Scope 1 is wat je zelf uitstoot: aardgas voor verwarming of processen, brandstof in je eigen voertuigen en machines, en lekkage van koudemiddel uit je eigen installaties. Je stookt, rijdt of lekt zelf, dus de uitstoot staat op jouw naam.

Scope 2 is de uitstoot die elders ontstaat voor energie die jij inkoopt: elektriciteit, maar ook ingekochte warmte of koeling. Je ziet de schoorsteen niet, maar je verbruik zorgt er wel voor, en daarom telt het bij jou mee. Stroom van je energieleverancier is het bekendste voorbeeld.

Scope 3 is al het andere in je keten: ingekochte materialen en diensten, transport door anderen, zakelijke reizen in niet-eigen voertuigen, woon-werkverkeer, afvalverwerking en het gebruik van wat je verkoopt. Bij veel organisaties is dit het grootste deel van de uitstoot, en tegelijk het moeilijkst te meten.

Welke gegevens heb je nodig?

Begin met de gegevens die je al hebt. Meestal staan ze in facturen, tankpasoverzichten en declaraties. Noteer per gegeven de hoeveelheid, de eenheid, de periode en de bron, anders kun je het later niet verantwoorden. Heb je meerdere locaties of voertuigen, houd dan overal dezelfde indeling aan.

• Aardgas in kubieke meter, uit de energienota (scope 1)
• Brandstof voor bedrijfsauto's en machines in liters, uit tankpassen of facturen (scope 1)
• Koudemiddel dat bij onderhoud is bijgevuld, in kilogram (scope 1)
• Elektriciteit in kilowattuur, uit de energienota of meterstanden (scope 2)
• Zakelijke kilometers met privéauto's, trein of vliegtuig, uit declaraties (scope 3)
• Woon-werkverkeer, afval en ingekochte producten of diensten, zodra je verder wilt (scope 3)

Hoe werkt rekenen met emissiefactoren?

De rekenregel is steeds hetzelfde: activiteit maal emissiefactor is uitstoot. De activiteit is wat je hebt verbruikt, bijvoorbeeld liters diesel. De emissiefactor zegt hoeveel CO2e één eenheid daarvan veroorzaakt. Eenheden moeten kloppen: kubieke meters gas vragen een factor per kubieke meter, geen factor per kilowattuur.

Emissiefactoren verzin je niet zelf. Gebruik een openbare, jaarlijks bijgewerkte lijst voor Nederland en noteer welke lijst en welk jaar je gebruikt. Heeft je leverancier een eigen onderbouwde factor, bijvoorbeeld voor stroom of warmte, dan kun je die gebruiken als je hem kunt aantonen. Zo is je cijfer later te herleiden en te herhalen.

Rekenvoorbeeld voor een fictief installatiebedrijf

Het bedrijf heeft een werkplaats, een kantoor en een wagenpark van bedrijfsbussen. De factoren hieronder zijn afgeronde, illustratieve getallen om het rekenwerk te laten zien. Het zijn geen actuele waarden: voor je eigen berekening gebruik je altijd de officiële lijst van het jaar waarover je rapporteert.

• Aardgas, scope 1: 12.000 m3 x 2,0 kg CO2e per m3 = 24.000 kg, dus 24 ton
• Diesel bedrijfsbussen, scope 1: 30.000 liter x 3,0 kg per liter = 90.000 kg, dus 90 ton
• Elektriciteit, scope 2: 50.000 kWh x 0,4 kg per kWh = 20.000 kg, dus 20 ton
• Zakelijke kilometers in eigen auto's van medewerkers, scope 3: 40.000 km x 0,2 kg per km = 8.000 kg, dus 8 ton

Zo lees je de uitkomst en pak je scope 3 aan

Samen is dat 142 ton CO2e: 114 ton in scope 1, 20 ton in scope 2 en 8 ton in scope 3. Dieselverbruik is goed voor ruim 60 procent van het totaal. Zo'n overzicht laat meteen zien waar je reductie het meeste oplevert, en welk onderdeel je eerst aanpakt.

Scope 3 is niet in één keer compleet te krijgen en dat hoeft ook niet. Begin met wat je kunt meten, zoals zakelijke kilometers, woon-werkverkeer en afval, en schat de rest op basis van uitgaven of gewicht. Leg uit welke onderdelen je meeneemt en welke niet. Vraag daarna je grootste leveranciers en onderaannemers om gegevens en verbeter elk jaar één onderdeel.

Veelgemaakte fouten bij het berekenen

De meeste fouten in een footprint zijn geen rekenfouten maar administratieve fouten. Een cijfer klopt pas als je kunt laten zien waar het vandaan komt, welke factor erbij hoort en welke periode het dekt. Met een vaste werkwijze voorkom je de meeste valkuilen.

• Eenheden door elkaar halen, zoals kubieke meters gas en kilowattuur
• Een oud factorenjaar gebruiken of de bron niet noteren
• Gaten in het jaar laten vallen of een periode dubbel tellen
• Alleen CO2 rekenen en andere broeikasgassen vergeten
• Scope 3 negeren zonder te vermelden dat je dat doet
• Schattingen niet als schatting markeren

Hoe leg je reductie vast?

Kies een basisjaar: het jaar waarmee je later vergelijkt, en leg de footprint van dat jaar vast met alle bronnen en factoren. Formuleer een doel met een termijn, bijvoorbeeld een absolute daling in tonnen of een daling per medewerker of per project. Koppel elk doel aan maatregelen met eigenaar, termijn en verwacht effect.

In het voorbeeld levert 10 procent minder dieselverbruik al 9 ton op, meer dan alle zakelijke kilometers samen. Meet na een jaar opnieuw met dezelfde afbakening en methode, en leg het verschil uit. Verandert je organisatie sterk, bijvoorbeeld door een overname, dan reken je het basisjaar opnieuw door, zodat je appels met appels vergelijkt.

Zo ondersteunt BrydgeOne dit

In Energie & Emissies kies je bij Nieuwe bron een categorie, zoals aardgas, elektriciteit, diesel of woon-werkverkeer, en die bepaalt de emissiefactor, eenheid, scope en scope-categorie. Het platform rekent met jaarlijks geversioneerde emissiefactoren; CO2e wordt altijd berekend en nooit handmatig ingevoerd. Per verslagjaar zie je welke periodes zijn geregistreerd en welke openstaan.

Een leveranciersspecifieke factor wint van de platformwaarde, en het jaarrapport als PDF toont de gebruikte factoren als auditspoor. Vanuit een bron maak je een reductiedoel in Doelstellingen & KPI's, en VSME & duurzaamheid hergebruikt de gegevens in je verslag. Leveranciersbeheer helpt je leveranciers te beoordelen en te monitoren, een startpunt voor je gesprekken over scope 3.