QHSE-begrippen kort en duidelijk uitgelegd

Een afwijking is een situatie waarin iets niet voldoet aan een eis, zoals een norm, procedure, wettelijke eis, klantafspraak of specificatie. Ook wel non-conformiteit of NC genoemd.

Allergenen zijn stoffen in voedsel, zoals gluten, melk, ei, pinda's en noten, die bij gevoelige mensen een allergische reactie kunnen veroorzaken en waar je als producent bewust mee omgaat, van recept tot etiket.

Een arbeidsmiddel is alles wat werknemers bij het werk gebruiken: machines, installaties, apparaten, gereedschap en andere hulpmiddelen. De werkgever zorgt dat ze veilig zijn, worden onderhouden, waar nodig worden gekeurd en dat mensen weten hoe ze ze gebruiken.

Arbobeleid is wat een werkgever regelt en vastlegt voor veilig en gezond werken: risico's in kaart brengen met een RI&E, maatregelen uitvoeren, verzuim laten begeleiden, bedrijfshulpverlening en voorlichting organiseren en dit periodiek evalueren.

Een arbocatalogus is een document waarin werkgevers- en werknemersorganisaties vastleggen hoe bedrijven in hun branche aan de doelvoorschriften van de Arbowet kunnen voldoen. De Nederlandse Arbeidsinspectie toetst hem; gebruik is niet verplicht.

De Arbowet (Arbeidsomstandighedenwet) is de Nederlandse wet over veilig en gezond werken. Hij beschrijft wat werkgevers en werknemers moeten doen, zoals een RI&E opstellen en medewerkers goed voorlichten.

Auditklaar zijn betekent dat je op elk moment kunt aantonen dat je managementsysteem aan de eisen voldoet: het bewijs is actueel en vindbaar en de open punten zijn bekend en worden opgevolgd.

Belanghebbenden zijn alle personen en organisaties die invloed hebben op je organisatie of door je organisatie worden geraakt, zoals klanten, medewerkers, toezichthouders en omwonenden.

Bewijs is de vastlegging waaruit blijkt dat je doet wat je zegt te doen, zoals registraties, rapporten, handtekeningen, foto's en logboeken met datum en verantwoordelijke.

BHV is bedrijfshulpverlening: werknemers die zijn aangewezen en opgeleid om bij brand, een ongeval of een ontruiming de eerste hulp en de ontruiming te organiseren tot de hulpdiensten er zijn.

Een bijna-ongeval is een gebeurtenis die bijna tot letsel of schade had geleid, maar waarbij dat net niet gebeurde. Het is een waarschuwing om iets te verbeteren voordat het echt misgaat.

BOCF staat voor BrydgeOne Control Framework, het eigen normkader van BrydgeOne: één register van beheerspunten met beoordelingscriteria, bewijs, beoordeling, gaps en acties.

De bowtie-methode visualiseert één ernstig risicoscenario in een diagram: links de oorzaken met preventieve barrières, in het midden de centrale gebeurtenis, rechts de gevolgen met herstelbarrières. Zo zie je welke maatregelen tussen oorzaak en schade staan.

CAPA staat voor Corrective and Preventive Action: de vaste werkwijze om een probleem te herstellen, de oorzaak weg te nemen en vergelijkbare problemen te voorkomen, inclusief controle op het resultaat.

Een CCP (kritiek beheerspunt) is een stap in je proces waar je een voedselveiligheidsgevaar moet beheersen om het te voorkomen, uit te schakelen of terug te brengen tot een aanvaardbaar niveau.

Een certificerende instelling (CI) is een onafhankelijke organisatie die beoordeelt of jouw managementsysteem aan een norm of schema voldoet en daarover een certificaat uitgeeft.

Certificering is het proces waarin een onafhankelijke instelling vaststelt dat jouw organisatie aan een norm of schema voldoet, en dat bevestigt met een certificaat dat een beperkte tijd geldig is.

CLP is de Europese verordening over de classificatie, etikettering en verpakking van gevaarlijke stoffen en mengsels, zodat gevaren overal op dezelfde manier worden aangeduid.

Een CO2-footprint is de totale uitstoot van broeikasgassen van een organisatie, activiteit of product in een bepaalde periode, uitgedrukt in CO2-equivalenten.

De CO2-Prestatieladder is een instrument waarmee bedrijven hun CO2-uitstoot inzichtelijk maken en verminderen, en dat opdrachtgevers kunnen meenemen bij het beoordelen van aanbestedingen.

De context van de organisatie is het geheel van interne en externe factoren dat invloed heeft op wat je organisatie wil bereiken en op hoe je managementsysteem moet werken.

Een corrigerende maatregel neemt de oorzaak weg van een afwijking of incident dat al is gebeurd, zodat het niet opnieuw voorkomt. Dat is meer dan het herstellen van de directe schade.

Een directiebeoordeling is het vaste moment waarop de directie beoordeelt of het managementsysteem passend, doeltreffend en actueel is, en besluit wat er moet verbeteren.

Een doelstelling is een concreet resultaat dat je organisatie binnen een afgesproken periode wil bereiken, afgeleid van het beleid, met een meetbare uitkomst en een verantwoordelijke.

Een effectiviteitscontrole toetst na afloop van een maatregel of die het probleem echt heeft opgelost en de oorzaak weg is. Pas daarna sluit je de actie of het CAPA-dossier.

ESG staat voor Environmental, Social en Governance: de drie onderwerpen milieu, sociale thema's en goed bestuur waarop organisaties hun duurzaamheid beschrijven en beoordelen.

FMEA is een methode om per stap van een proces of product te bepalen wat er mis kan gaan, wat dat zou betekenen, hoe waarschijnlijk dat is en of je het op tijd opmerkt.

Food defense is het beschermen van voedsel en voedselbedrijven tegen opzettelijke besmetting of sabotage, bijvoorbeeld door een gefrustreerde ex-medewerker, een activist of een crimineel.

Food fraud is het opzettelijk bedriegen met voedsel voor financieel gewin, bijvoorbeeld door vervanging, verdunning, een valse herkomst of onjuiste etikettering.

Een GAP-analyse vergelijkt de huidige situatie van je organisatie met de eisen van een norm of schema en laat zien waar je er nog niet aan voldoet en wat je moet doen.

HACCP is een systematische methode om de gevaren voor voedselveiligheid in je proces op te sporen, te beoordelen en te beheersen, vooral op de punten waar controle echt kritisch is.

De High Level Structure is de gemeenschappelijke opbouw van ISO-managementsysteemnormen, met dezelfde hoofdstukken, kernteksten en kernbegrippen. Daardoor kun je ISO 9001, ISO 14001 en ISO 45001 combineren in één managementsysteem.

Een incident is een ongewenste gebeurtenis die tot letsel, schade of milieuverontreiniging heeft geleid, of daartoe had kunnen leiden. Ongevallen en bijna-ongevallen zijn beide een soort incident.

Inspectie SZW, tegenwoordig de Nederlandse Arbeidsinspectie, is de overheidsdienst die toeziet op naleving van de Arbowet en andere arbeidswetten en ernstige arbeidsongevallen onderzoekt.

Een interne audit is een systematische, onafhankelijke controle die je organisatie zelf uitvoert om te zien of je managementsysteem aan de eisen voldoet en in de praktijk werkt zoals bedoeld.

ISO 14001 is de internationale norm voor een milieumanagementsysteem. Ze helpt een organisatie haar milieubelasting te kennen, wettelijke eisen na te leven en haar milieuprestaties te verbeteren.

ISO 45001 is de internationale norm voor een managementsysteem voor arbeidsomstandigheden en veiligheid. Ze helpt een organisatie letsel en gezondheidsschade te voorkomen en veiligheid steeds te verbeteren.

ISO 9001 is de internationale norm voor kwaliteitsmanagementsystemen. Ze helpt een organisatie om klanteisen en wettelijke eisen consequent te halen en haar werkwijze steeds te verbeteren.

Kalibratie is het vergelijken van een meetmiddel met een referentie van bekende nauwkeurigheid, om vast te stellen hoeveel het afwijkt en of je het nog kunt vertrouwen voor je metingen.

KAM staat voor Kwaliteit, Arbo en Milieu: de drie onderwerpen die een organisatie samen in één managementsysteem regelt, zodat werk goed, veilig en milieubewust gebeurt.

De Kinney-methode bepaalt de grootte van een risico met drie factoren: waarschijnlijkheid, blootstelling en effect. Vermenigvuldig je die, dan krijg je een risicoscore waarmee je prioriteit stelt.

Klanttevredenheid is de mate waarin klanten vinden dat jouw producten en diensten aan hun verwachtingen voldoen, gemeten met enquêtes, gesprekken, klachten en andere signalen.

Een KPI is een meetbare indicator waarmee je volgt of je een doel haalt, zoals het percentage tijdig afgesloten acties of het aantal gemelde bijna-ongevallen per maand.

Leveranciersbeoordeling is het vaststellen of leveranciers, onderaannemers en dienstverleners aan je eisen voldoen op kwaliteit, veiligheid, milieu en betrouwbaarheid, bij selectie en daarna periodiek.

Een LMRA is een korte controle die je zelf op de werkplek doet, vlak voordat je begint: klopt de situatie nog met het plan en zijn de risico's nog beheerst?

De LTIF geeft aan hoeveel ongevallen met verzuim er plaatsvinden in verhouding tot het aantal gewerkte uren. Zo vergelijk je veiligheidsprestaties tussen periodes en organisaties.

De maatregelenhiërarchie, ook het STOP-principe, geeft de volgorde waarin je risico's aanpakt: eerst vervangen, dan technisch beveiligen, dan organiseren en pas daarna persoonlijke bescherming.

Management of Change (MoC) is de beheerste aanpak van wijzigingen in processen, installaties, materialen of organisatie, zodat je de gevolgen voor veiligheid, kwaliteit en milieu vooraf beoordeelt.

Een milieuaspect is een onderdeel van je activiteiten, producten of diensten dat wisselwerking heeft met het milieu, zoals energieverbruik, afval, uitstoot, waterverbruik of geluid.

Een non-conformiteit is het niet voldoen aan een eis, zoals een norm, procedure, wet of klantafspraak. Een NCR (non-conformiteitsrapport) is de formele registratie ervan, met oorzaak, maatregelen en afsluiting.

Een oorzaakanalyse zoekt uit waarom een afwijking, incident of klacht is ontstaan, zodat je de grondoorzaak aanpakt en niet alleen het symptoom.

PBM zijn persoonlijke beschermingsmiddelen: spullen die een medewerker draagt of gebruikt om zich tegen een gevaar te beschermen, zoals een helm, veiligheidsschoenen, handschoenen of een bril.

De PDCA-cyclus is een manier van werken in vier stappen: plannen, uitvoeren, controleren en bijsturen. Je doorloopt hem steeds opnieuw om aantoonbaar te verbeteren.

Het plan van aanpak (PvA) bij een RI&E is de lijst met maatregelen: welke risico's pak je aan, op welke manier, wie voert het uit en wanneer is het klaar.

Een poortinstructie is een veiligheidsinstructie die bezoekers, aannemers en medewerkers volgen voordat ze een terrein of locatie op mogen, vaak met een toets.

De preventiemedewerker is de werknemer die de werkgever bijstaat bij veilig en gezond werken: hij werkt mee aan de RI&E, adviseert over maatregelen en helpt ze uitvoeren. Elke werkgever moet er minimaal één aanwijzen.

Een preventieve maatregel voorkomt dat een mogelijk probleem ontstaat. Je neemt hem voordat er iets misgaat, op basis van een risico, trend of waarschuwing.

Een PRP (prerequisite programme) bestaat uit de basisvoorwaarden voor veilig produceren, zoals hygiëne, schoonmaak, onderhoud en ongediertebestrijding, en staat los van één specifiek proces.

QHSE staat voor Quality, Health, Safety and Environment: het geheel van afspraken en activiteiten waarmee een organisatie kwaliteit, gezondheid, veiligheid en milieu beheerst en blijft verbeteren.

Een RACI-matrix legt per taak of proces vast wie Responsible (uitvoerend), Accountable (eindverantwoordelijk), Consulted (geraadpleegd) en Informed (geïnformeerd) is. Zo is voor iedereen duidelijk wie wat doet en beslist.

Een recall is het terughalen van een product dat al bij afnemers of consumenten terecht is gekomen, omdat het onveilig is of mogelijk niet aan de eisen voldoet.

Het restrisico is het risico dat overblijft nadat je maatregelen hebt genomen. Je beoordeelt of dat nog aanvaardbaar is of dat er extra maatregelen nodig zijn.

Een RI&E is een overzicht van alle risico's voor de veiligheid en gezondheid van je medewerkers, met een beoordeling van die risico's en een plan van aanpak om ze te beperken.

Risico's en kansen zijn ontwikkelingen die ervoor kunnen zorgen dat je organisatie je doelen niet haalt (risico) of juist beter haalt (kans), en waar je daarom bewust op stuurt.

Een risicomatrix is een tabel waarin je het risico bepaalt door de kans op een gebeurtenis te combineren met het gevolg ervan. De kleur van het vakje laat zien hoe groot het risico is.

De Safety Culture Ladder is een beoordelingsmodel in vijf treden dat laat zien hoe volwassen de veiligheidscultuur van een organisatie is, van weinig aandacht voor veiligheid tot veiligheid als vanzelfsprekend deel van het werk.

De scope van een managementsysteem legt vast voor welke locaties, activiteiten, producten en processen het systeem geldt, en wat er bewust buiten valt.

Stopwerkautoriteit is het recht en de plicht van iedereen op de werkplek om werk te stoppen bij een onveilige situatie, zonder dat dit nadelige gevolgen heeft. Je legt het vast als afspraak en zorgt dat leidinggevenden er goed op reageren.

Een toolbox is een korte veiligheidsbespreking op de werkplek over één onderwerp, meestal geleid door de leidinggevende of uitvoerder, waarna deelnemers hun aanwezigheid registreren.

Een TRA is een risicoanalyse voor één taak: je splitst het werk in stappen, benoemt per stap de gevaren, bepaalt het risico en kiest maatregelen, voordat het werk begint.

Traceerbaarheid is het vermogen om te volgen waar een grondstof of product vandaan komt en waar het naartoe is gegaan, zodat je bij een probleem snel de betrokken partijen en partijnummers vindt.

De Tripod-methode (Tripod Beta) is een model voor incidentonderzoek dat verder kijkt dan de directe oorzaak. Het zoekt de barrières die faalden en de onderliggende, organisatorische tekortkomingen waardoor ze faalden.

VCA is de VGM Checklist Aannemers: een veelgebruikt veiligheidsschema waarmee aannemers en andere bedrijven laten certificeren dat ze veiligheid, gezondheid en milieu goed beheersen.

Een veiligheidsinformatieblad (SDS) is een document van de leverancier met informatie over de eigenschappen, gevaren en het veilige gebruik van een gevaarlijke stof of een mengsel.

Een veiligheidsrondgang is een vaste ronde van een leidinggevende of de directie over de werkplek om gedrag en omstandigheden te zien en daar met medewerkers over te praten. Het gaat om observatie en gesprek, niet om afvinken.

VGM staat voor Veiligheid, Gezondheid en Milieu: de onderwerpen waarmee een organisatie, vooral in bouw en industrie, werk veilig en gezond houdt en de milieubelasting beperkt.

VSME is een vrijwillige Europese rapportagestandaard waarmee kleine en middelgrote bedrijven eenvoudig kunnen vastleggen en delen hoe ze presteren op milieu, sociaal vlak en bestuur.

Een werkinstructie beschrijft stap voor stap hoe je één handeling of taak uitvoert, zodat iedereen het op dezelfde, veilige manier doet. Ze is concreter dan een procedure en een proces.

Een werkstartbespreking is een korte bespreking vóór aanvang van het werk waarin je met de uitvoerende mensen het plan, de risico's, de maatregelen en de taakverdeling doorneemt.

Een werkvergunning is een schriftelijke toestemming om risicovol werk uit te voeren, die pas wordt verleend nadat de voorwaarden en maatregelen zijn gecontroleerd.